De landelijke norm gaat er komen

Lees hier waarom en wat dat betekent voor gemeenten en ontwikkelaars. 

Waarom? 

Het Rijk werkt aan landelijke eisen voor netbewuste nieuwbouw. Deze eisen moeten ervoor zorgen dat nieuwe woningen het elektriciteitsnet minder belasten op piekmomenten. De regels worden naar verwachting opgenomen in het Besluit bouwwerken leefomgeving, het Bbl, en moeten vanaf 1 januari 2028 gaan gelden.

Wat moet je doen? 

Voor gemeenten en ontwikkelaars betekent de landelijke norm dat het elektriciteitsnet eerder en explicieter onderdeel wordt van het ontwerp, de planvorming en de uitwerking van nieuwbouwprojecten. Niet alleen de energieprestatie van een woning is belangrijk, maar ook de vraag hoeveel elektriciteit een woning of wijk op piekmomenten nodig heeft. 

Een nieuwe manier van ontwerpen 

Nieuwbouw wordt sinds 2018 aardgasvrij ontworpen en gebouwd. Dat is goed voor de verduurzaming van de gebouwde omgeving, maar zorgt ook voor een grotere belasting van het elektriciteitsnet. Vooral op koude dagen, in de ochtend en aan het begin van de avond kan de elektriciteitsvraag hoog zijn. Als veel woningen, warmtepompen, laadpunten en andere installaties tegelijk elektriciteit vragen, ontstaat een piekbelasting op het net. 

Op steeds meer plekken is de beschikbare netcapaciteit beperkt. Daardoor kunnen woningbouwprojecten vertraging oplopen of wordt het lastiger om nieuwe aansluitingen tijdig te realiseren. Netverzwaring blijft noodzakelijk, maar kost veel tijd, ruimte en geld. Daarom is het ook nodig om nieuwbouwprojecten slimmer te ontwerpen. 

De 3 kenmerken van netbewust ontwerpen 

Netbewuste nieuwbouw richt zich op 3 dingen: 

1. Minder elektriciteitsvraag op piekmomenten 

2. Betere spreiding van energiegebruik over de dag 

3. Slimme aansturing van installaties, opwek, opslag en laadvoorzieningen 

Door rekening te houden met deze 3 aspecten bij het ontwerp van woningen, wordt de beschikbare netcapaciteit beter benut en ontstaat meer ruimte voor woningbouw en andere ontwikkelingen. Netbewust bouwen is dus noodzakelijk. 

Bekijk het voorbeeld: lees het Balanswijk-rapport (PDF) en bekijk het voorbeeld van collectief (PDF) en individueel (PDF) scenario. Je vindt deze items ook bij Kennis. 

Wat houdt de landelijke norm in? 

De exacte uitwerking van de landelijke norm moet nog worden vastgesteld. Wel is duidelijk dat het Rijk werkt aan een maximale waarde voor het piekverbruik van elektriciteit bij nieuwbouwwoningen. Volgens Kamerbrief Implementatie EPBD IV richt de norm zich op twee onderdelen: het beperken van piekverbruik en het kunnen reageren op externe signalen. 

Wat betekent dit voor gemeenten?

Gemeenten kunnen zich nu al voorbereiden op de landelijke norm. Dat begint door netbewust bouwen vroeg mee te nemen in gebiedsontwikkeling, woningbouwprogrammering en gesprekken met ontwikkelaars en netbeheerders. 

Voor gemeenten zijn vooral de volgende acties belangrijk

1. Neem netbewust bouwen op in het planproces 
   Bespreek bij nieuwe gebiedsontwikkelingen niet alleen programma, mobiliteit, warmte en ruimtelijke kwaliteit, maar ook de verwachte netbelasting. 

2. Vraag vroeg naar het energieconcept 
   Laat ontwikkelaars al in een vroege fase inzicht geven in warmteconcept, ventilatie, laadvoorzieningen, opwek, opslag en slimme sturing. 

3. Verbind netbewust bouwen aan gemeentelijk beleid 
   Denk aan het opnemen van netbewuste nieuwbouw in het warmteprogramma, het omgevingsplan, tenders, anterieure overeenkomsten en gemeentelijke duurzaamheidskaders. 

4. Bereid interne teams voor 
   De landelijke norm raakt meerdere gemeentelijke rollen: gebiedsontwikkeling, wonen, duurzaamheid, energie, mobiliteit, vergunningverlening en juridisch advies. 

Let op: los hiervan moeten gemeenten starten met eerder aanvragen van capaciteit. Dit moet voor 1 oktober 2026. Bekijk de uitleg waarom (PDF) en hoe je dat doet (PDF).

Wat betekent dit voor ontwikkelaars? 

Voor ontwikkelaars betekent de landelijke norm dat het energieconcept van een project nog belangrijker wordt. Het gaat niet alleen om het voldoen aan BENG of andere energieprestatie eisen. Ook de piekbelasting van woningen en wijken wordt bepalend. 

Werk daarom het energiesysteem al vroeg uit met de gemeente en waar nodig de netbeheerder. Maak tijdig keuzes over de warmteoplossing, bijvoorbeeld bodemenergie, een warmtenet of een andere collectieve of individuele oplossing. Bij bodemenergie moet ook vroeg worden bekeken of een bodemenergieplan of andere ruimtelijke borging nodig is. 

Ontwikkelaars kunnen zich voorbereiden door bij elk project te kijken naar

1. Een efficiënt warmteconcept met lage piekvraag 

2. Slimme aansturing van installaties 

3. Buffering van warmte of elektriciteit waar passend 

4. Netbewust laden 

5. Collectieve energieconcepten op gebiedsniveau 

6. Monitoring en beheer na oplevering 

Veel maatregelen zijn technisch al beschikbaar en worden in de praktijk al toegepast. De opgave zit vooral in het vroeg combineren van maatregelen en het goed vastleggen van prestaties en verantwoordelijkheden. 

Bekijk bij Kennis wat al beschikbaar is en doe er je voordeel mee. 

Netbewust bouwen is meer dan techniek 

Netbewuste nieuwbouw vraagt om technische keuzes, maar ook om samenwerking. Een energieconcept werkt alleen goed als ontwerp, realisatie, exploitatie en beheer op elkaar aansluiten. 

Daarom is het belangrijk om vroeg duidelijke afspraken te maken tussen gemeente, ontwikkelaar, netbeheerder, adviseurs, installateurs, gebouweigenaren en eventuele exploitanten. Denk aan afspraken over capaciteit, sturing, monitoring, beheer, kosten, risico’s en verantwoordelijkheden. 

Bij grotere gebiedsontwikkelingen kan ook een collectieve aanpak nodig zijn. Bijvoorbeeld via een gezamenlijk energiesysteem, warmtebuffer, collectieve sturing of afspraken tussen meerdere ontwikkelaars binnen één gebied. 

Bekijk bij Kennis wat al beschikbaar is en doe er je voordeel mee. 

Aan de slag 

De landelijke norm is nog in voorbereiding, maar de richting is duidelijk: nieuwbouw moet energiezuinig én netbewust worden. Gemeenten en ontwikkelaars die hier nu al rekening mee houden, zijn beter voorbereid op toekomstige regelgeving en vergroten de kans dat woningbouwprojecten binnen beperkte netcapaciteit door kunnen gaan. 

Begin daarom vroeg. Breng de netbelasting in beeld, betrek de netbeheerder, kies een slim energieconcept en leg afspraken vast. Zo wordt netbewust bouwen een vanzelfsprekend onderdeel van toekomstbestendige woningbouw. 

Meer informatie 

Op deze website Netbewustbouwen.com verzamelen we informatie, praktijkvoorbeelden en hulpmiddelen voor gemeenten, ontwikkelaars en andere betrokken partijen. Bekijk ook: 

1. Praktijkvoorbeelden van netbewuste nieuwbouw 

2. Informatie over Community of Practice bijeenkomsten 

3. Kamerbrief en informatie van het Rijk over de implementatie van EPBD IV 

Volg de ontwikkelingen. Houd deze site of de site van Volkshuisvesting Nederland in de gaten. Wil je voorbereiden? Wacht niet en start sowieso met de praktische handleiding (PDF).